Hivi majuzi nilipata mwaliko wa kuhudhuria mkusanyiko wa kidini ambapo muda mwingi ungetumiwa kuzungumzia fundisho la Kikristo kuhusu upatanisho.
Ikiwa mmojawapo wa mialiko hiyo ungetumwa kwa mtume Paulo, angalitatanishwa na wazo iliyochaguliwa.
“Neno hili ‘upatanisho ni nini?’ “huenda aliuliza. ” Paulo Hukumbuki? Ni neno maalum ulilotoa kwetu sisi katika barua yako kwa Roma.”
“Sikumbuki kuitumia neno hilo hata kidogo.”
“Lo, hatupendekezi kuwa ulitumia neno la Kiingereza. Tunamaanisha neno la Kigiriki ambalo sisi watu wanaozungumza Kiingereza tunatafsiri katika neno “atonement.”
“Vema,” Paulo anatafakari, labda ingenisaidia kukumbuka kama ungeweza kuniambia ni wapi katika Warumi nilikuwa nitumia neno hili.”
“Ni kama sehemu ya tatu katika barua yako, Paulo. Tumevumbua sura na mistari tangu ulipokufa, na inafanya iwe rahisi zaidi kupata mahali hapo. Tunaita kifungu hicho Warumi 5:10, 11.”
Paul anapata mahali hapo na anaanza kusoma, akitafsiri yote kwa Kiingereza kwa uangalifu! “Tulikuwa adui za Mungu,” Paulo aanza, akisikika kama tafsiri ya Biblia Habari Njema, “lakini alitufanya marafiki zake kwa kifo cha Mwana wake. Lakini si hivyo tu, bali tunafurahi kwa sababu ya yale ambayo Mungu ametenda kwa Bwana wetu Yesu Kristo, ambaye sasa ametufanya kuwa marafiki wa Mungu.” “Hapo ndipo mahali pale ulitumia neno la Kigiriki lililotafsiriwa kwa neno upatanisho (atonement).”
“Hapana, hilo ndilo neno la kawaida la ‘upatanisho (reconcilliation),’” Paulo anasahihisha. Na nilifanya neno “upatanisho”‘(reconciliation) lisikike kuwa rafiki zaidi kwa kulitafsiri kama “kufanya marafiki.”
“Lakini,” Paulo anaendelea, “ikiwa neno la Kiingereza ‘atonement’ kwa kweli linamaanisha ‘reconciliation,’ ‘kufanya marafiki,’ ningeweza kutumia kwa usahihi neno ‘atonement’ wakati ujao nitakapotafsiri kifungu hiki katika Warumi. Lakini niambie, rafiki unayezungumza Kingereza, unamaanisha nini kwa neno ‘upatanisho'(atonement)?”
Neno “Upatanisho”(Atonement) linamaanisha nini?
Kama tafsiri ya King James Version isingechagua kutumia neno “upatanisho (atonement)” katika mstari wa mwisho wa Warumi 5:11, huenda tusingezua swali hili. Kwa kweli, hii ndiyo wakati pekee neno “upatanisho” linatumiwa katika Toleo la King James la Agano Jipya. Na katika ukingo wa mstari huu, wahariri wa baadaye wa King James wameongeza maelezo ya kumkumbusha msomaji kwamba hili ndilo neno la kawaida la “upatanisho (reconcilliation).”
Ikiwa kweli unataka kujua neno linamaanisha nini katika Kiingereza, huwezi kufanya vizuri zaidi kuliko Kamusi ya Kiingereza ya Oxford, ambayo ina juzuu nyingi.
Katika kamusi ( Lexicon) hiyo kubwa, unaweza kujua jinsi maana ya neno imebadilika kwa wakati.
Juzuu ya Kwanza inaeleza kuwa neno hilo “upatanisho”(atonement) liliundwa kutokana “at” pamoja na “one” na “ment.” At-one-ment.
Kamusi hiyo kuu ya zamani inaonyesha jinsi huko nyuma katika karne ya kumi na tatu neno “upatanisho” lilitumiwa kumaanisha “kuwa katika umoja,” “kuwa katika upatano,” kinyume cha “kuwa katika hali mbaya.” Na kitenzi “kupatanisha” kilimaanisha katika siku hizo “kuweka kuwa moja,” “kuunganisha.” Kulikuwa na hata kitenzi hapo awali ambacho kilitamkwa “kwa moja(to one).” Sio w-o-n, lakini o-n-e. Wapatanishi bado wanajaribu ” kuwaleta pamoja” maadui.
Mabadiliko ya Baadaye katika Maana
Kamusi zote zinaonekana kukubaliana kwamba maana ya asili ya upatanisho(atonemtnt) ilikuwa “maelewano, umoja, makubaliano, umoja wa hisia.” Kamusi zote zinaonekana kukubaliana kwamba maana ya asili ya upatanisho(atonement) ilikuwa “maelewano, makubaliano, makubaliano, umoja wa hisia.” Na kitenzi “kupatanisha” kilitumika kumaanisha “kurudisha uhusiano wa kirafiki kati ya watu ambao wamekuwa na tofauti; kwa hivyo, kupatanisha, (reciliation).”
Maana hizi za awali, hata hivyo, sasa zimeainishwa kama “za kale na zilizopitwa na wakati.” Mnamo mwaka wa 1611, wakati kamati ya King James ilipoamua kutumia neno “upatanisho” katika Warumi 5:11, walilielewa katika maana hiyo ya zamani, ya “kale”.
Kadiri muda ulivyopita, neno “upatanisho” likaja kutumiwa zaidi na zaidi kumaanisha “kutuza, kufanya marekebisho, kulipa adhabu ili kukidhi matakwa ya kisheria.” Kama Oxford English Dictionary inavyowazia, “Hapa wazo la upatanisho au kuunganishwa tena halionekani tena katika mktadha wa kuridhika kisheria au kurekebisha.”
Katika hotuba ya kawaida leo, mara nyingi tunatumia neno “patanisha” katika maana hii ya baadaye ya kufanya marekebisho.
Mume hufika nyumbani akiwa amechelewa sana kumpeleka mke wake kwa chakula cha jioni kwenye chumba cha starabu siku ya maadhimisho ya ndoa yao, kama alivyoahidi. Akiwa njiani kuelekea nyumbani, anachukua pakiti ya chokoleti zake anazozipenda na rundo kubwa la waridi maridadi.
Haya anayawasilisha kwa kutubu mlangoni. (Katika theolojia, hiyo inaitwa kutuliza (appeasement) au upatanisho (propitiation).
Baada ya jitihada nyingi, angalau hatua fulani ya mawasiliano huanzishwa tena kati ya mume na mke. Mke anakuja na suluhisho.
Mke atangaza, “Mume,” “unaweza kulipia jambo hili la aibu ulilo fanya kwa kunipeleka kwa chakula cha jioni kwenye vyumba vya starabu kila Jumatatu usiku kwa mwaka mzima.” Sasa, huo ni upatanisho katika maana ya baadaye ya neno hilo.
Tunatumai kwamba juhudi hizo za kufanya marekebisho zitasababisha upatanisho na maelewano kati ya mume na mke huyo. Umoja wa upatanisho kama huo ndio maana ya asili ya neno “upatanisho.”
Alichosema Yesu kuhusu Upatanisho
Wakati mtu anauliza kile ninachofikiri upatanisho unamaanisha, wakati mwingine mimi hujibu, wakati mazingira yanafaa, “Ninapenda kile Yesu alisema kuhusu hilo.”
“Lakini Yesu hakuzungumza kamwe kuhusu upatanisho, sivyo?”
Nitakubali kwamba Yesu hakuwahi kutumia neno hilo wala hakuna mtu mwingine yeyote katika Maandiko, akiwemo Paulo. Lakini ninaamini Yesu alikuwa na jambo nzuri la kusema kuhusu upatanisho. Hiyo ni, ikiwa unaelewa upatanisho katika maana ya zamani, “ya kale” ya upatanisho na kufanya urafiki. Kwa kielelezo, tazama yale aliyomwambia Baba yake katika sala hiyo ya kukumbukwa iliyorekodiwa katika Yohana 17.
“Siombi kwa ajili ya hao tu,” Yesu alisali, akiwarejelea wanafunzi wake, “bali na kwa ajili ya wale watakaoniamini kwa neno lao, ili wote wawe kitu kimoja.”2 Sasa, hiyo ni sawa, at-one-ment. “Kama wewe, Baba, ulivyo ndani yangu, nami niko ndani yako, hao nao wakae ndani yetu,” Yesu aliendelea kuomba.
Inamaanisha nini kuwa “ndani ya mtu”? Ikiwa Yesu yu ndani yangu, nami niko ndani yake, naye yu ndani ya Baba, na Baba yu ndani yake – nataka kujua ni nani aliye ndani ya nani, au kama mtu yeyote yuko ndani ya mtu mwingine yeyote.
Hii kuwa “ndani” ya mtu mwingine imeeleweka na wengi kumaanisha “katika muungano na,” na mara nyingi hutafsiriwa hivyo. Muungano ambao Mungu anatamani na marafiki zake ni wa karibu sana hivi kwamba ni kama kuwa “ndani” ya kila mmoja. Ingawa sisi ni watu binafsi, tunaweza kuwa katika muungano wa karibu sana na kila mmoja wetu kwamba ni kana kwamba tulikuwa kitu kimoja.
Uhusiano kati ya Baba na Mwana umeonyeshwa katika Biblia kama kielelezo cha mwisho cha mshikamano mmoja. “Utukufu ulionipa nimewapa wao,” Yesu alisali kwa Baba yake, “ili wawe na umoja kama sisi tulivyo kitu kimoja. 3
Bei ya Upatanisho
Mara kadhaa Yesu alieleza gharama ambayo ingegharimu ili kurejesha ulimwengu wake na familia yake, katika hali moja. Alitumia neno ambalo nyakati fulani linatafsiriwa “fidia,” au “garama ya ukombozi.”4 Kisha akaeleza garama hiyo ingekuwa nini.
” ‘Nitakapoinuliwa juu ya nchi, nitawavuta watu wote kwangu. (Kwa kusema hivyo alionyesha ni aina gani ya kifo ambacho atateseka.) 5
“Nitawavuta watu wote kwangu,” Yesu alisema. Sio tu wanadamu bali pia malaika wanasogezwa karibu zaidi katika umoja na Mungu wanapofikiria maana ya msalaba.
Paulo alikubaliana na ufahamu huu. Alizungumza juu ya mpango wa Mungu “ili ulimwengu, kila kitu mbinguni na duniani, kuletwa katika umoja katika Kristo.” 6
Katika barua nyingine, Paulo alieleza kwamba “Mungu alipendezwa kuvipatanisha vitu vyote na nafsi yake, ikiwa duniani au mbinguni, kwa kufanya amani kwa damu ya msalaba wake.”7
Amani Ulimwenguni
Ulimwengu unahitajije dhabihu ya Kristo ili kufanya amani? Je, kumewahi kuwa na tisho kwa umoja wa familia ya Mungu ya kimbingu au kuvunjika kwa umoja wao?
Wale miongoni mwetu wanaoweza kuchukua kitabu cha mwisho kati ya vitabu sitini na sita kwa uzito, Ufunuo 12 inaonekana kuelezea vita iliyoanza mbinguni. Kuanzia kitabu cha Mwanzo hadi Ufunuo mtu anaweza kusoma sababu na matokeo ya vita hivyo, na kwa nini iligharimu mateso na kifo cha Kristo kushinda vita hivyo na kuweka amani kwa muda uliosalia wa milele.
Wakati fulani kulikuwa na maelewano katika familia ya Mungu, kabla ya vita hivyo kuanza. Hapo awali katika siku hizo, watoto wote wa Mungu waliaminiana. Wote walimtumaini Baba yao wa mbinguni, naye viviyo hivyo angeweza kuwatumainia. Na pale ambapo kuna kuaminiana na kuaminika hivyo kunakuwa na amani, maelewano, na umoja.
Nini Kiliharibika?
Cha kusikitisha ni kwamba mzozo wa kutoaminiana ulizuka, hata kufikia hatua ya uasi na vita vya waziwazi. Kutokuwa na umoja na mafarakano kulichukua nafasi ya umoja na upatanisho (at-one-ment). Hivyo ndivyo dhambi ilivyoingia katika ulimwengu. Kama Yohana anavyoeleza, dhambi ni uasi na upotovu.8 Au, kama Paulo anavyoeleza, dhambi ni uvunjifu wa imani na uaminifu.9
Kusudi la mpango wa wokovu ni kurejesha uaminifu huo, kukomesha uasi, na hivyo kuanzisha, umoja( at-one-ment) tena katika ulimwengu wote. Watoto wote wa Mungu wanahusika bila kuepukika.
Wengine huiona kuwa jambo la kuvunja moyo, na hata kuudhi, kujifunza kwamba Kristo hakufa hasa kwa ajili yao. Lakini Mungu asiposhinda vita hivi na kurudisha amani katika familia yake, wokovu wetu hauna maana. Ni nani angetaka kuishi milele katika ulimwengu wa vita?
Bila ufahamu huu mkubwa zaidi wa mzozo ambao umehusisha ulimwengu, ni vigumu kuelewa maelezo ya Paulo kwamba Yesu alimwaga damu yake kuleta amani, upatanisho, na umoja kwa watoto wa Mungu mbinguni na duniani. Lakini utambuzi wa vita na masuala yake husaidia mtu kuchukua mtazamo mkubwa zaidi wa msalaba na mpango wa wokovu na upatanisho.
Aina ya umoja ambao Mungu anatamani hauwezi kuamrishwa au kuzalishwa kwa nguvu au woga. Katika historia ya wanadamu, wadhalimu wengi wamejaribu kudumisha umoja kwa vitisho na ukatili. Lakini aina hiyo ya wakati umoja (at-one-ment). Angalia kile ambacho kimetokea katika nchi kadhaa katika miaka ya hivi karibuni.
Agano Jipya linasema kwamba aina ya umoja ambao Mungu anataka ni “asili katika imani yetu na katika ujuzi wetu wa Mwana wa Mungu.”10 Watu wanaompenda na kumwamini Yesu yuleyule na Mungu yuleyule huvutiwa kwa asili kwa kila mmoja. Ukweli uleule kuhusu Mungu unaowaweka huru kutokana na udhalimu na woga unawaunganisha pamoja katika aina thabiti zaidi ya umoja. Marafiki wa Mungu mwenye urafiki hufurahia kuwa pamoja.
Hapa ndipo maana ya msalaba ni muhimu sana. Hakuwezi kuwa na urafiki na umoja (at-one-ment) ambapo kuna hofu. Kalvari inasema hakuna haja ya kumwogopa Mungu. Mungu anaposema, “Uwe rafiki yangu,” hasemi, “Uwe rafiki yangu la sivyo nitakuadhibu vikali; hata nitakuua.” Huzungumzi hivyo na marafiki hasa ikiwa unataka kudumisha urafiki wao. Na urafiki ndio lengo nzima na maana ya upatanisho (atonement).
Upatanisho Unamaanisha Kufanya Urafiki
Paulo anahitimisha hili katika ujumbe wa ajabu aliotuma kwa waamini wa Korintho. Inaongeza umuhimu kwa kifungu hiki kutambua kwamba Paulo alikuwa amepitia kipindi kirefu na cha uchungu cha uadui na kutoaminiana na washiriki wa kanisa la Korintho.
Lakini juhudi zake za upatanisho hatimaye zilifanikiwa. Katika mwanga wa upatanisho uliorejeshwa, Paulo aliwaandikia maneno haya:
Mtu akiunganishwa na Kristo huwa kiumbe kipya; ya kale yamepita, mapya yamekuja. Haya yote yanafanywa na Mungu, ambaye kwa njia ya Kristo alitubadilisha kutoka kuwa maadui hadi kuwa marafiki zake na akatupa kazi ya kuwafanya wengine kuwa marafiki zake pia. Ujumbe wetu ni kwamba Mungu alikuwa akiwafanya wanadamu wote kuwa marafiki zake kupitia Kristo. Mungu hakuweka hesabu ya dhambi zao, na ametupa ujumbe unaoeleza jinsi anavyowafanya kuwa marafiki zake.
Basi, tuko hapa, tukisema kwa ajili ya Kristo, kana kwamba Mungu mwenyewe anasihi kupitia kwetu sisi. Tunasihi kwa niaba ya Kristo acha Mungu akubadilishe kutoka kuwa maadui na kuwa marafiki zake.11
Katika kifungu hiki, neno linalotafsiriwa “kufanya marafiki,” au “kubadilika kuwa marafiki,” ni neno la Kigiriki ambalo mara nyingi hutafsiriwa kama “upatanisho”(reconciliation) – na katika sehemu hiyo moja katika King James Version imetafsiriwa “upatanisho (atonement).”
Inaonekana kwangu kwamba yule aliyetoa ofa hilo la ajabu la urafiki katika Yohana 15:15 lazima aipende tafsiri hii ya American Bible Society ya ujumbe wa furaha wa Paulo kwa waumini wa Korintho.
“Unamaanisha Naweza Kurudi Nyumbani?”
Moja ya mifano ya Bwana ya kukumbukwa zaidi ilikuwa juu ya upatanisho(atonement) katika maana ya asili ya neno hilo. Yesu alisimulia kuhusu mwana aliyepoteza maisha yake na sehemu ya mali ya baba yake kwa kujifurahisha kwa fujo. Sasa bila senti, akiwa na njaa, alipata kazi ya kuchunga nguruwe.
Akiwa pale kwenye zizi la nguruwe, alianza kukumbuka jinsi nyumbani kulivyokuwa kuzuri na kujiuliza ikiwa kunaweza kuwa na njia yoyote ya kumshawishi baba yake aliyemchukia amruhusu arudi.
Mawazo yake yanaweza kuwa tofauti sana ikiwa angejua kwamba baba yake alikuwa ametazama barabarani kwa muda mrefu, akitarajia kuona mtoto wake akirudi nyumbani. Kwa bahati mbaya, mtoto hakumjua baba yake vizuri.
Alianza kufikiria namna ya kumshawishi baba yake amruhusu aingie mlangoni. Baba yake anaweza kuwa na hasira naye sana. Labda amtafute mama yake kwanza, na anaweza kumshawishi baba yake amsamehe na kumruhusu apate nafasi nyingine.
Na kisha kulikuwa na pesa hizo zote ambazo alikuwa amepoteza. Angelazimika kutafuta njia fulani ya kurekebisha.
“Najua nitafanya nini,” mwana aliamua. Nitamwomba anitende kama mmoja wa watumishi wake walioajiriwa.” Kwa hayo, alianza safari ya kurudi nyumbani, akifanya mazoezi ya hotuba atakayo mpa baba yake huku akienda.
Kama angetazama juu, angemwona baba yake akiendelea kumtazama kwenye barabara hiyo. “Lakini alipokuwa angali mbali, baba yake akamwona, moyo wake ukamwendea, akapiga mbio kumlaki, akamkumbatia, akambusu.
“Mwana akasema, Baba, nimekosa mbele ya Mungu na mbele yako, sistahili kuitwa mwana wako tena.
“Lakini baba akawaambia watumishi wake, ‘Haraka, mchukue vazi lililo bora zaidi tulilo nalo, mkamvike … na tusherehekee kwa karamu; alikuwa amepotea na amepatikana.’” 12
Hatimaye mwana alikuwa amejifunza ukweli kuhusu baba yake. Hakulazimika hata kumaliza hotuba hiyo. Baba yake alikuwa amemsamehe muda mrefu kabla. Lakini ilimbidi aje nyumbani ili kujua hilo. Sasa msamaha wa baba yake ulimelekeza kwenye toba ya kweli.
Mpotevu aliposimama pale mikononi mwa baba yake, alianza kupata maana ya asili ya upatanisho (atonement).
Watumishi wanaelewa upatanisho(atonement) kama kurekebisha. Marafiki wanaelewa upatanisho kama kufanya marafiki.
Kaka Mkubwa Alikuwa Mtumishi Tu
Sauti za kusherehekea zilipofika masikioni mwa kaka mkubwa, alipinga kwamba haki haijatendeka.
“Angalia,” alilalamika kwa baba yake, “miaka hii yote nimekutumikia kama mtumwa, na sijawahi kuasi amri yako. Umenipa nini? Hakuna hata mbuzi ili mimi na marafiki zangu tupate karamu. Lakini mwanao huyu alitumia pesa zako zote kuwanunua makahaba, na akirudi nyumbani, unamchinjia ndama! Baba akajibu, Mwanangu, wewe upo pamoja nami siku zote, na kila kitu nilicho nacho ni chako; lakini inabidi kusherehekea na kufurahi, kwa sababu ndugu yako alikuwa amekufa, lakini sasa yu hai; alikuwa amepotea, lakini sasa amepatikana.’” 13
Katika kushughulika kwake na haki, kaka mkubwa alikata kuhudhuria sherehe.
Hadithi hiyo ya mfano hauelezi ikiwa aliwahi kubadili mawazo yake.
Nukuu
- Warumi 5:10,11, GNB.
- Yohana 17:20,21, NRSV.
- Yohana 17:22 , NRSV.
- Ona Mathayo 20:28.
- Yohana 12:32,33 , GNB.
- Waefeso 1:10, REB.
- Wakolosai 1:20, NRSV.
- Ona 1 Yohana 3:4.
- Ona Warumi 14:23.
- Waefeso 4:13 , REB.
- 2 Wakorintho 5:17-20 , GNB.
- Luka 15:20-24 , REB.
- Luka 15:29-32 , GNB