Katika mojawapo ya sura zenye kuhuzunisha zaidi katika historia ya Marekani, rais alishutumiwa hadharani na baadhi ya washirika wake wa karibu kwa ukosefu wa uaminifu na udanganyifu wa kimakusudi.
Ni tamasha iliyoje kwa ulimwengu unaotazama” Afisa mkuu zaidi wa mojawapo ya mataifa makubwa zaidi duniani aliyeshtakiwa kwa matumizi mabaya ya madaraka ya urais kwa ubinafsi na kukiuka imani aliyowekewa na watu aliochaguliwa kuwawakilisha.
Mashtaka hayo yalikanushwa kabisa. Katika rufaa kubwa kwa uaminifu wa watu, shutuma hizo zilitupiliwa mbali kama uzushi wa maadui wasioridhika. Na kutokana na mapenzi kwa rais na heshima kwa wadhifa wa juu aliokuwa nao, wengi wetu tulikuwa tayari kuamini madai yake ya dhati. Kama raia wa nchi ambayo inatia muhuri sarafu yake yote, “Tunamtumaini Mungu,” tulitaka hata zaidi pia kumheshimu rais wetu kama mtu tunayeweza kumwamini.
Lakini sasa tunajua kwamba maelezo tu hayatoshi. Ingawa yanatoka kwenye kiti cha mamlaka na nguvu ya juu zaidi, madai tu hayabadilishi uwongo kuwa ukweli. Muumba wa ulimwengu pia ameshutumiwa. Adui mwenye kinyongo ameshtakiwa kwa matumizi mabaya ya ubinafsi ya mamlaka ya kimungu na kupotosha kweli kimakusudi.
Kukanusha tu madai hayo hakutoshi kukidhi mashtaka kama haya. Ingawa yanatoka kwa yule Asiye na Mwisho mwenyewe, tungejuaje ikiwa madai yake ni ya kweli? Shetani pia ametoa madai yake, na kwa onyesho kubwa la mamlaka na nguvu.
Lakini hakuna madai wala onyesho bora la nguvu linaloweza kudhibitihsa uadilifu au uaminifu. Yesu alionya juu ya kuamini madai tu, hata wakati yanaonekana yanaungwa mkono na ishara zisizo za kawaida. Alizungumza juu ya viongozi wa dini ambao wangeibuka, wakitoa kila aina ya madai ya uwongo—hata wakidai kuwa Kristo! Na wangefanya miujiza mikubwa na maajabu kudhibitisha ukweli wa madai yao. “Lakini msiwaamini,” Yesu alisema (ona Mathayo 24:11, 23-24).
“Jihadharini,” alionya, “msije mkadanganywa na mtu. Maana wengi watatokea wakisema kila mmoja kwamba yeye ndiye Kristo nao watawapotosha watu wengi” (Mathayo 24: 5, GNT).
“Rafiki zangu wapendwa,’’Yohana baadaye alitoa ushauri, ‘msimsadiki kila mtu asemaye kwamba ana Roho wa Mungu, bali chunguzeni kwa makini kama huyo mtu anaongozwa na Roho wa Mungu au la, maana manabii wengi wa uongo wamezuka ulimwenguni”(1 Yohana 4: 1, GNT).
Katika maelezo yake ya juhudi za Shetani za kunyakua ulimwengu wote uingie katika kambi yake kabla tu ya kurudi kwa Kristo, Yohana anazungumzia juu ya matumizi ya mamlaka na nguvu zinazoambatana na utendaji wa miujiza mikubwa, hata kufanya “moto ushuke kutoka mbinguni uje duniani mbele ya wanadamu.” Matokeo ya haya ni kwamba, “watu wote waishio duniani” wanadanganywa “kwa njia ya miujiza”—isipokuwa watu wa kweli wa Mungu (ona Ufunuo 13: 8, 12-14, GNT).
Zamani, Musa alikuwa amewaonya wana wa Israeli wasipotoshwe na utendaji wa miujiza. “Nabii au mtabiri wa ndoto anaweza kuahidi akawaahidi na kuwapa ishara au maajabu fulani, ili kuwaongoza kuiabudu na kuitumikia miungu ambayo hamkuwa mkiiabudu awali. Ijapokuwa wanayoahidi yatatimia, msiwasikilize” (Kumbukumbu la Torati 13:13, GNT).
Pambano Kuu sio juu ya nani anayeweza kufanya miujiza mikubwa zaidi bali ni nani anayesema ukweli. Kama Lusifa wa zamani, Shetani ameona uwezo wa ajabu na ukuu wa Mungu. Na kila anapomfikiria Yule aliyeutundika ulimwengu wote mkubwa angani, hutetemeka kwa hofu (Yakobo 2; 19) na “anajua kuwa wakati wake ni mfupi” (Ufunuo 12:12).
Mungu hajashtakiwa kwa kukosa mamlaka bali kwa matumizi mabaya ya mamlaka. Mabishano ni juu ya tabia ya Mungu.
Tunawezaje kujua ni nani anayesema ukweli?
Waamini wa Thesalonike walipokuwa wakipotoshwa na jumbe zilizodaiwa kuwa zimetoka kwa Paulo, mtume Paulo aliwaonya waamini wasidanganywe na madai hayo ya uwongo bali aliwashauri “jaribuni kila kitu; shikeni sana yaliyo mema ”(1 Wathesalonike 5:21).
Mungu alipopeleka kesi yake mahakamani, alikuwa akiualika ulimwengu wote mzima ujaribu hata madai yake na kuamini tu yale ambayo yamethibitika kuwa kweli. Kwa kuwa ukweli ulikuwa upande wake, hakuwa na la kuogopa kutokana na uchunguzi uliokuwa ukiendelea. Wala hakukuwa na haja ya kuchezea ushahidi au kuwatisha wale wanaouliza.
Kilichohitajiwa tu ili Mungu ashinde kesi yake ni ufunuo na wonyesho ulio wazi zaidi wa ukweli. Uwazi zaidi na mwanga ni bora zaidi! Wadanganyifu na waongo tu ndio wanaoogopa kuulizwa.
“Jaribio liko hapa,” Yesu alimweleza Nikodemo. “Watu wabaya wote huchukia nuru na kuiepuka, kwa kuogopa mazoea yao yataonyeshwa. Mtu mwaminifu huja kwenye nuru ili ionekane wazi kwamba Mungu yuko katika yote ayatendayo. (2 Yohana 3: 18-21, NEB).
Mungu mwenyewe amekuja kwenye nuru. Na ulimwengu umeona wazi kwamba ukweli uko kwa Mungu. Hakuna uwongo uliopatikana katika kinywa cha Mungu. “!njia zako ni za haki na za kweli! mbingu zote zinakubali (Ufunuo 15:3, GNT: linganisha 16:7; 19:2. Tunaweza kuweka tumaini letu kwa Mungu kwa usalama.
Hakika imani ya namna hii sio mavuno gizani isipokuwa mtu aamini kwamba Mungu ametuacha bila nuru. Na ikiwa kweli Mungu ametuacha gizani, bila uthibitisho wa kutosha wa uaminifu wake, basi mashtaka ya Shetani hayaja shugulikiwa, na kumtegemea Mungu kwa hakika kungekuwa ni mavuno gizani.
Malaika wa kwanza wa Ufunuo 14 anawaita wanadamu wote kila mahali wafanye maamuzi juu ya Mungu. Lakini hatuambii tumtumaini Mungu tusiyemjua. Malaika huja kwanza na ukweli wa milele, Habari Njema ya milele. Kwa kuzingatia uthibitisho huo, je, tunamwona Mungu kuwa anastahili imani yetu?
Hii ndiyo imani ambayo Biblia inazungumza juu yake, tumaini katika Mungu ambalo linawezesha kuokoa na kuponya. Hii ndiyo imani inayoelezewa katika Waebrania 11:1 kuwa na “ujasiri kamili katika mambo tunayotumainia, maana yake ni kuwa na hakika ya mambo ambayo hatuwezi kuyaona” (Phillips).
Katika maneno yanayojulikana sana ya King James Version, imani inafafanuliwa kuwa “hakika kamili ya mambo yatarajiwayo, bayana ya mambo yasiyoonekana.”
Neno la Kigiriki linalotafsiriwa “ushahidi” hutokea mara chache sana katika Agano Jipya. Katika matumizi ya kilimwengu mara nyingi humaanisha “kujaribu.” “uchunguzi,” “mahojiano,” na matokeo “ushahidi,” “ushahidi,” na hatia. “Namna ya kitenzi cha neno hili ni ya kawaida zaidi katika Biblia. Inatumika kuelezea kazi ya Roho Mtakatifu anapokuja “kuhakikisha ulimwengu kwa habari ya dhambi na haki na hukumu” (Yohana 16:8). Inatokea pia katika maelezo ya kusitasita kwa mtu asiye mwaminifu kuja kwenye nuru “matendo yake yasije yakafichuliwa” (Yohana 3:20). Paulo anatumia neno lilo hilo katika ushauri wake kwa Waefeso “msishiriki katika matendo yasiyozaa ya giza, bali myafichue” (Waefeso 5:11).
Biblia mara kwa mara inahusisha imani katika Mungu na nuru, ufunuo, ukweli, ushahidi, majaribio, uchunguzi.
Neno lingine lenye umuhimu wa pekee katika ufafanuzi wa imani wa Waebrania ni neno la Kigiriki linalotafsiriwa kuwa kiini/uhakika (likimaanisha “asili kubwa,” “asili,” “uhalisi”), chaguo la halmashauri ya tafsiri ya Biblia ya King James hapa katika sura ya 11.
Lakini maana inayohusiana ni “usadikisho,” “uhakikisho wenye uhakika.” Na huu ndio ulikuwa upendeleo wa kamati ya tafsiri ya Biblia ya King James wakati wa kutafsiri waraka uu huu. “Kwa maana tumefanyika washirika wa Kristo, kama tukishikamana na mwanzo wa uthabiti wetu kwa nguvu mpaka mwisho” (Waebrania 3:14). Mara mbili katika barua yake ya pili kwa Wakorintho Paulo anatumia neno lili hili kumaanisha “kujiamini” (ona 2 Wakorintho 9:4, NEB; 11:17). Wasomi wengi wanakubali kwamba hii ndiyo maana inayofaa zaidi ya Waebrania 11.
Karibu na mwisho wa karne iliyopita, wanaakiolojia wanaofanya kazi katika Mashariki ya Karibu walianza kugundua hati za kale za mafunjo ambazo zilikuwa rekodi za shughuli za biashara, bili za mauzo, hatimiliki, hati za mali, dhamana. Na neno la kawaida la hati hizo halikuwa neno lingine ila neno hili la Kigiriki linalotafsiriwa “kiini/uhakika.”
Ugunduzi huu ulifanya ufahamu wa Waebrania 11:1 uwezekane kumaanisha kwamba imani ni, kana kwamba, shughuli ya agano, mapatano kati ya mwamini na Mungu wake.
Mungu ana mengi ya kutupa: msamaha, uponyaji, uzima wa milele. Lakini kamwe hawaulizi viumbe wake wenye akili kuamini jambo lolote ambalo yeye hatoi ushahidi wa kutosha, nalo ni ushahidi unaovutia mantiki. Mungu hatarajii tuwe na imani kwa mgeni. Badala yake, anajidhihirisha kwanza. Kwa njia ya Mwana wake, kwa njia ya Maandiko, kupitia ulimwengu wa asili unaotuzunguka, kwa njia nyingi sana, anatafuta kujitambulisha vizuri.
Ikiwa katika nuru ya ufunuo huu, ushahidi huu wa kutosha juu ya Mungu, tunachagua kumwamini, kumpenda, kukubali zawadi na mwelekeo wake, basi tunaingia katika shughuli hiyo na Mungu ambayo Agano Jipya inaita imani.
“Kuwa na imani ni kuwa na hakika ya mambo tunayotumainia, kuwa na hakika ya mambo ambayo hatuwezi kuyaona.” Hii ni tafsiri ya Waebrania 11;1 katika Tafsiri ya Habari Njema ya Jumuiya ya Biblia ya Marekani ya mwaka 1976.
New American Bible ya Kikatoliki ya 1970 yatafsiri vivyo hivyo: “Imani ni uhakikisho wenye uhakika kuhusu yale tunayotumainia na usadikisho kuhusu mambo tusiyoyaona.”
Muda mrefu kabla ya King James Version, William Tyndale, ambaye alichomwa kwenye mti kwa sababu ya kuthubutu kutengeneza Agano Jipya la Kiingereza la kwanza lililochapishwa, alikuwa na ufahamu wa kutoa tafsiri hii: “Fayth is a sure confidence of thynges which are hoped for, and a certayntie of thynges which are not sene.” “Imani ni kuwa na hakika ya mambo yatarajiwayo, na hakika ya mambo yasiyoonekana.”
Hakuna hata mmoja wetu ambaye amewahi kumwona Mungu. Lakini hii haimaanishi kwamba hatuwezi kumjua. “Mwana pekee, ambaye ni sawa na Mungu, aliye karibu na Baba, ndiye aliyemjulisha” (Yohana 1:18, GNT).
Imani, kama ninavyoielewa, ni neno tunalotumia kuelezea uhusiano na Mungu kama na mtu anayejulikana sana. Kadiri tunavyomjua, ndivyo uhusiano huu unavyoweza kuwa bora.
Imani ina maana ya mtazamo wa Upendo, uaminifu, na sifa ya juu zaidi kwa Mungu. Inamaanisha kuwa na imani ya kutosha kwake, kwa kutegemea zaidi ya uthibitisho wa kutosha uliofunuliwa, kuwa tayari kuamini chochote anachosema, kukubali chochote anachotoa, na kufanya chochote anachotaka – bila kusita – kwa umilele uliobaki.
Yeyote aliye na imani kama hiyo yuko salama kabisa kuokoa. Hii ndiyo sababu imani ndiyo hitaji pekee la kuingia mbinguni.
Imani ya namna hii si ujinga hata kidogo. Inategemea sana ushahidi. Kama Paulo anavyoeleza katika Warumi 10:17 (KJV). “Basi imani, chanzo chake ni kusikia; na kusikia huja kwa neno la Mungu.”
Hati za awali zina jina “Kristo” badala ya “Mungu.” Kwa hivyo Goodspeed inatafsiri kifungu hicho hicho, “Imani huja kupitia ujumbe juu ya Kristo.”
Inaongeza maana ya kifungu hiki kukisoma katika mpangilio wake mkubwa zaidi katika barua ya Paulo kwa Warumi:
“Maandiko yanasema, Kila amwaminiye ataokolewa na aibu, kila mtu; hakuna tofauti kati ya Myahudi na Myunani; kwa maana Bwana wa wote ni yeye yule, tena ni tajiri kwa uhitaji wa wote wamwombao. Kwa kila mtu, kama inavyosema tena-‘kila atakayeliitia jina la Bwana ataokolewa.’Wangewezaje kumwomba mtu ambaye hawakuwa na imani naye? Wangewezaje kumwamini mtu ambaye hawajawahi kumsikia? Na watasikia vipi mtu asipoeneza habari? Vipi yeyote angeweza kueneza habari bila kuagizwa kufanya hivyo? Na hivyo ndivyo Maandiko yanathibitisha; ‘Jinsi ilivyo mizuri juu ya milima miguu yake aletaye habari njema!’
“Lakini sio wote wameitikia habari njema. Kwa maana Isaya anasema, ‘Bwana ni nani ameamini ujumbe wetu?’ Tunahitimisha kuwa imani inaamshwa na ujumbe, na ujumbe unaoamsha huja kupitia neno la Kristo ”(Warumi 10; 11-17, NEB).
Katika siku za Paulo kulikuwa na nafasi ndogo kwa mtu kujisomea ujumbe huu. Ikiwa alitaka kujifunza kweli juu ya Mungu, ilikuwa lazima kwenda kwenye sinagogi au Kanisa na kusikiliza hati za Biblia adimu na za gharama kubwa zikisomwa kwa sauti ili wote wasikie.
Hii ndiyo sababu utangulizi wa Ufunuo unasema juu ya kitabu cha Yohana. “Hii ndiyo taarifa yake kuhusu ujumbe kutoka kwa Mungu na ukweli uliofunuliwa na Yesu Kristo. Herif yake mtu anayesoma kitabu hiki chenye maneno ya ujumbe wa kinabii;g na heri yao wanaosikia” (Ufunuo 1:2,3, GNT).
Katika wakati wetu, wakati Biblia zinapatikana kwa urahisi sana, huenda Paulo angeandika badala yake, “Imani huja kwa kujifunza Neno la Mungu” au “Imani huja kwa kusoma ujumbe kuhusu Kristo.”
Wale kati yetu ambao tumejifunza kusoma Biblia kama simulizi ndefu iliyovuviwa la ufunuo wa Mungu mrefu na wenye gharama na ukweli hupata katika kurasa zake uthibitisho zaidi wa kutosha kwa ajili ya imani yetu. Mungu anapotualika tumtumaini, hatuambi tubahatishe, tujihatarishe kuvuna gizani. Wala hatarajii tukubali madai tu au kutumaini hisia fulani za ndani au ishara au muujiza fulani ambao Shetani anaweza kuiga.
Mungu anauliza tu tuzingatie ushahidi, unaopatikana kwa urahisi, haswa katika Neno lake, na kwamba tufanye uamuzi wetu kwa uhuru ikiwa tunaweza kuona kuwa anastahili kuaminiwa nasi.
Haya yote yanachukulia, bila shaka kwamba Biblia yenyewe ni kweli. Je, tunaweza kuwa na uhakika gani kwamba vitabu vya Agano la Kale na Agano Jipya vinatuambia ukweli? Je, imani katika Biblia ni mavuno gizani?